Yvonne Felix là nghệ sĩ thị giác sống tại Canada, đồng thời là lãnh đạo phụ trách Khả năng tiếp cận và Hòa nhập tại Viện Người mù Quốc gia Canada (CNIB). Cô tập trung cải thiện hòa nhập tại nơi làm việc, đồng thời tìm hiểu cách ứng dụng công nghệ để tạo ra môi trường làm việc công bằng hơn cho tất cả mọi người.
Cô nỗ lực xóa bỏ định kiến và lan tỏa quan điểm rằng người mất thị lực vẫn có thể học tập, làm việc và tham gia xã hội như bất kỳ ai khác.
Trong podcast này, Yvonne chia sẻ góc nhìn về nhiều chủ đề đáng chú ý như Dự luật C-81, tác động của COVID-19 đối với định kiến về khả năng tiếp cận và cách bảo vệ quyền lợi của bản thân tại nơi làm việc. Bạn có thể nghe podcast của cô tại đây hoặc tiếp tục đọc nội dung bên dưới.
10 phút đọc
Dự luật C-81
Việc thông qua dự luật
Trước khi làm việc với CNIB, Yvonne chủ yếu hoạt động tại Hoa Kỳ và nhận thấy nhiều khác biệt giữa luật pháp Mỹ và Canada. Chẳng hạn, Canada đã thông qua Dự luật C-81: Đạo luật hướng tới một Canada không rào cản tương đối gần đây; tuy nhiên, việc thực thi đầy đủ được lùi đến ít nhất năm 2025 để doanh nghiệp và các lĩnh vực khác có thời gian chuẩn bị, hướng tới môi trường hòa nhập và dễ tiếp cận trước khi các yêu cầu được áp dụng bắt buộc.
Hoa Kỳ và Canada
Theo Yvonne, cách tiếp cận này rất khác với Hoa Kỳ. Cô cho rằng tại Mỹ, luật về người khuyết tật được xem rất nghiêm túc dưới góc độ quyền con người và người vi phạm có thể bị kiện. Còn Canada có xu hướng tiếp cận theo hướng xã hội hơn: ngay cả khi chưa có quy định cụ thể, mọi người vẫn được kỳ vọng phải đối xử với nhau một cách tôn trọng và đúng mực.
Định kiến về khả năng tiếp cận
Một câu chuyện về khả năng tiếp cận trong lớp học
Yvonne kể về một lớp học có một học sinh mất thị lực và một học sinh bị hen suyễn. Cả hai đều gặp khó khăn vì tòa nhà chưa được nâng cấp và môi trường thiếu khả năng tiếp cận. Vấn đề càng nghiêm trọng khi tài liệu học tập không có định dạng số, khiến việc tham gia lớp học khó khăn hơn. Nhà trường cho phép học sinh mất thị lực sử dụng chó dẫn đường để cải thiện khả năng tiếp cận, nhưng điều đó lại gây khó khăn cho học sinh bị hen. Kết quả là chỉ một trong hai em có thể tham gia lớp tại cùng một thời điểm. Theo Yvonne, số hóa toàn bộ lớp học sẽ là giải pháp tốt hơn để tạo điều kiện hòa nhập cho cả hai.
COVID-19 và những thay đổi trong nhận thức về khả năng tiếp cận
Yvonne nhận xét rằng điều này khá giống với những gì mọi người đang trải qua trong đại dịch. Ai cũng phải đối mặt với việc hạn chế tiếp cận nhiều hoạt động, ở nhà trong thời gian dài và buộc phải dùng công nghệ cho phần lớn công việc và học tập. Cô cho rằng dù xã hội đã tiến bộ, vẫn còn nhiều định kiến đối với những người cần hỗ trợ bổ sung. Yvonne hy vọng giai đoạn này giúp mọi người thấu hiểu hơn những người phải dựa vào công nghệ trong cuộc sống hằng ngày.
Khả năng tiếp cận tại nơi làm việc
Thái độ và cách bạn chủ động thích nghi
Yvonne cho biết khi làm việc với các tổ chức lớn trong những dự án quy mô, vấn đề thị lực thường xuyên được nhắc đến. Theo cách nói vui của cô, cô đã học cách trở thành một người “kiểm soát rất kỹ” những gì mình có thể tự làm và cách mình xuất hiện trước người khác. Bạn không thể thay đổi định kiến hay nỗi sợ của người khác nếu họ không sẵn sàng học hỏi, nhưng bạn có thể kiểm soát cách mình thích nghi và trưởng thành qua những tình huống đó, cũng như lựa chọn không để chúng tác động tiêu cực đến cảm xúc của mình.
Những lo ngại của nhà tuyển dụng
Cô so sánh những lo ngại của nhà tuyển dụng đối với người suy giảm thị lực với những rủi ro họ có thể gặp ở bất kỳ nhân viên nào. Ví dụ, một nhân viên đang trải qua vấn đề căng thẳng trong gia đình cũng có thể bị ảnh hưởng năng suất làm việc. Điểm khác biệt là khó khăn của người đó không nhìn thấy được, còn tình trạng của Yvonne thì có thể nhận ra bằng mắt.
Yvonne gợi ý dùng cách giải thích này để cho thấy nhà tuyển dụng không thể phân biệt đối xử giữa người suy giảm thị lực và người không có khuyết tật nhìn thấy được. Cô cũng khuyên bạn chủ động đề nghị gửi thêm thông tin về tình trạng của mình và các giải pháp hỗ trợ có thể sử dụng tại nơi làm việc. Nếu cần, bạn có thể trao đổi với bộ phận nhân sự hoặc tìm một đồng nghiệp sẵn sàng trở thành người đồng hành, lên tiếng cùng bạn trong tổ chức.
“Bạn có thể khiến tôi tổn thương hôm nay, nhưng ngày mai tôi vẫn sẽ bước qua cửa chính với nụ cười lớn hơn và mạnh mẽ hơn hôm qua,” — Yvonne chia sẻ về cách đối mặt với phân biệt đối xử tại nơi làm việc.
Nhận xét về thiết bị y tế bạn lựa chọn
Yvonne nhấn mạnh rằng nhà tuyển dụng không thể quyết định thay bạn phải dùng thiết bị y tế nào hoặc dùng ra sao. Chẳng hạn, họ không thể ngăn cản bạn sử dụng eSight nếu đó là lựa chọn phù hợp với mình, đặc biệt khi bạn vẫn còn thị lực chức năng.
Chủ động tạo điều kiện phù hợp cho bản thân
Cuối cùng, Yvonne cho rằng người khác có thể nói bất cứ điều gì về bạn, nhưng cách phản hồi tốt nhất là đối xử bằng sự tử tế. Nếu môi trường chưa tạo điều kiện phù hợp, bạn cần chủ động tìm giải pháp cho chính mình: tìm hiểu những gì bản thân có thể làm và trang bị càng nhiều thông tin càng tốt. Cô khuyến khích người suy giảm thị lực lên tiếng bảo vệ quyền lợi và giá trị của mình. Tinh thần kiên cường ấy được cô thể hiện qua câu nói: “Bạn có thể khiến tôi tổn thương hôm nay, nhưng ngày mai tôi vẫn sẽ bước qua cửa chính với nụ cười lớn hơn và mạnh mẽ hơn hôm qua.”
Bạn thấy bài viết hữu ích? Đọc thêm về ba tập đoàn công nghệ đang giúp công nghệ trở nên dễ tiếp cận hơn.